Δευτέρα, 20 Ιουλίου 2015

Αφτερ δε νταρκ μαι λοοβ ?

 
After the dark
και γιατί ο υλισμός ή θα είναι ριζοσπαστικός ή δεν θα υπάρξει.

Το After the dark είναι ένα ψυχολογικό θρίλερ επιστημονικής φαντασίας(συζητήσιμο) που γυρίστηκε και παρουσιάστηκε το 2013. Η θεματολογία του έχει ως εξής. Ένας καθηγητής φιλοσοφίας, ο αξιαγάπητος κύριος Zimit, την τελευταία μέρα πριν την αποφοίτηση ζητά απ’ τους μαθητές του να παίξουν ένα παιχνίδι ρόλων βασισμένο σε φιλοσοφικά πειράματα. Το παιχνίδι έχει ως εξής: 21 άτομα (όσα και οι μαθητές) παίρνουν στην τύχη μια κάρτα που προσδιορίζει διάφορες ιδιότητες τους από το πότε θα πάθουν καρκίνο μέχρι το ποιό είναι το υποθετικό επάγγελμα τους. Στη συνέχεια καλούνται όλοι, μαζί και ο καθηγητής να διαλέξουν τα 10 άτομα τα οποία θα κερδίσουν μια θέση σε ένα αντιπυρηνικό καταφύγιο καθώς το σενάριο λέει ότι σε λιγότερο από μια ώρα ο κόσμος θα καταστραφεί από μια σειρά πυρηνικών εκρήξεων.

Απ’ τις πρώτες ακόμα σκηνές της ταινίας βλέπουμε την πολύ μα πάρα πολύ περιορισμένη οπτική των μαθητών του μικροαστικού λυκείου αλλά και του καθηγητή τους. Τα στρατόπεδα χωρίζονται υποθετικά με βάση τον υλισμό και τον ιδεαλισμό. Η μία πλευρά (2 μαθήτριες) θέλουν να αποχωρίσουν από το μάθημα χωρίς να συμμετέχουν επειδή θεωρούν ανήθικο να επιλέξουν ποιοί θα ζήσουν και ποιοί θα πεθάνουν με βάση τις ιδιότητες τους. Κατηγορούν τον Κύριο Zimit για ευγονική. Τους απαντάει αρκετά ξεκάθαρα ότι «Στην ευγονική σκοπός είναι η βελτίωση του είδους, στο πείραμα μας η επιβίωση του» και βλέποντας ότι δεν πείθει το θέτει πιο ξεκάθαρα ακόμα «Ή συμμετέχετε δεσποινίς Petra στο πείραμα ή κόβουμε βαθμούς από το αγόρι σας». Η Petra συμμετέχει τελικά.



Να είμαστε ρεαλιστές, να ζητάμε το απαράδεχτο

Ο πρώτος γύρος του πειράματος πάει ως εξής. Επιλέγονται 10 άτομα μέσα στα οποία είναι και ο καθηγητής με βάση τις ιδιότητες τους ως ηλεκτρολόγοι,γιατροί, αγρότες κλπ. Ποιητές, τραγουδιστές και δημοπράτες κρασιού δεν είναι τόσο τυχεροί. Ο κύριος Zimit εκτελεί με ένα περίστροφο όσους δεν επιλέχτηκαν με τη δικαιολογία ότι είναι πιο ανθρωπιστικό να πεθάνουν από αυτόν παρά απ’ τη ραδιενέργεια. Φρικαρισμένοι οι μαθητές του τον κλειδώνουν έξω απ’ το καταφύγιο αγνοώντας όμως ότι μόνο αυτός ξέρει τον κωδικό εξόδου από αυτό. Και έτσι όταν πια ένα χρόνο μετά τα αποθέματα οξυγόνου και τροφής τελειώνουν οι μαθητές αυτοκτονούν ο ένας μετά τον άλλο. Όλοι πέθαναν.

Στο δεύτερο γύρο του πειράματος η τάξη αποφασίζει να ενεργοποιήσει και τις κρυμμένες ιδιότητες των καρτών ταυτότητας που έχουν επιλέξει αλλάζοντας κάπως τη σύνθεση της ομάδας.  Μαθητές που είχαν επιλεχθεί πριν μένουν έξω και εισέρχονται νέοι στην ομάδα. Αυτή τη φορά μπαίνει και ο καθηγητής στο καταφύγιο. Τα πράγματα τσουλάνε ομαλά μέχρι που έρχεται η ώρα της αναπαραγωγής. Κάποιοι μαθητές είναι γκέι και έτσι ο Zimit και οι υπόλοιποι άνδρες της παρέας επιλέγονται για να γονιμοποιήσουν τις γυναίκες. Το άγχος και η πίεση όμως της κατάστασης αποδεικνύεται η καλύτερη αντισύλληψη και καμία δεν μένει έγκυος. Ο καθηγητής προτείνει να πάνε όλοι με όλους κάθε βράδυ, άσχετα με το τι θέλουν ή αν ελκύονται από τον/την παρτενέρ τους, για να αυξηθούν οι πιθανότητες. Πολλοί αρνούνται. Ξεσπάει μια σύγκρουση μέσα στο καταφύγιο και ένας μαθητής σκοτώνει τον Zimit. Πριν αφήσει την τελευταία του πνοή αυτός ανοίγει την κεντρική πύλη και ω τι έκπληξη, η ραδιενέργεια τους σκοτώνει όλους.

Τώρα να πω την αλήθεια θα πλήρωνα για sex-scene με την συγκεκριμένη


Στην τρίτη και τελευταία γύρα του πειράματος, ένα μικρό πραξικόπημα συμβαίνει, οι μαθητές με όπλα στο χέρι διώχνουν τον καθηγητή τους από το μάθημα, η νεαρή ιδεαλίστρια μαθήτρια του, η Petra, αναλαμβάνει να επιλέξει μόνη της ποιοί θα μπούνε στο καταφύγιο. Ποιητές, μουσικοί, παίχτες του πόκερ επιλέγονται, ενώ άλλοι με μόνο τεχνοκρατικά skills απορρίπτονται. Ο ένας χρόνος μέσα στο καταφύγιο τσουλάει ομαλά αλλά ο καθηγητής επισημαίνει πώς όταν θα βγουν από αυτό δεν θα έχουν καμία πρακτική ικανότητα για να επιβιώσουν και άρα θα πεθάνουν. Δεν πειράζει όμως, του απαντάει η Petra, θα ζήσουν όσο είναι να ζήσουν και μετά θα αποδεχτούν το θάνατο. Και πράγματι, μετά από λίγες ώρες μετά την έξοδο τους απ’ το καταφύγιο βλέπουμε τους επιζώντες να πυροδοτούν συνειδητά την τελευταία πυρηνική βόμβα που έμεινε και να πεθαίνουν. Μαζί τους και το ανθρώπινο γένος.

-Θέλω να κάνω τον κόσμο σα το σπίτι σου μωρό μου
-μπουρδέλο;


Ας κάνουμε τώρα μερικές προεκτάσεις με βάση την ταινία:

Α. αμ τζαστ ε πουρ μποι
Ο υλισμός είτε ως φιλοσοφικό σύστημα είτε ως επιστημονική μεθοδολογία δεν είναι σίγουρα αυτό που πλασάρεται από την δεξιά των ΗΠΑ, ως μια μορφή απάνθρωπης ιδεολογίας που σκοπό έχει να μετατρέψει τον κόσμο σε τέρατα ανηθικότητας. Η ταινία ακολουθεί το κλασσικό μοτίβο ότι οι υλιστές είναι πρακτικοί άνθρωποι(επιλέγουν να σώσουν τον αγρότη αντί για τον ποιητή) με ικανότητες να τα βγάλουν πέρα στις δυσκολίες της ζωής και να ηγηθούν σε αυτή αλλά καταβάθος είναι καθάρματα που θα θυσίαζαν τον οποιοδήποτε μπροστά στο γενικό καλό ή αυτό τέλος πάντων που θεωρούν ως γενικό καλό.

Απ’ την άλλη ο ιδεαλισμός παρουσιάζεται με τη μορφή αξιών όπως η αγάπη και η φιλία. Ως εικόνες ανθρώπων έτοιμοι να θυσιαστούν για αυτούς που αγαπάνε ή ακόμα και να καταστρέψουν τον κόσμο αν έτσι αισθάνονται στα βάθη της καρδιάς τους.  Στην πραγματικότητα η απόψη της ταινίας μοιάζει να είναι πως οι υλιστές είναι αυτοί που θα έκαιγαν ένα δάσος για να φτιάξουν ένα εργοστάσιο αλλά οι γενναίοι και λίγο αφελείς ιδεαλιστές τους εμποδίζουν με το να δεθούν πάνω στα δέντρα.Πρόκειται για το παραδοσιακό μοτίβο τεχνοκρατικά καθήκια – βλαμμένοι βρωμιάρηδες tree huggers που αγνοεί ότι στην πραγματικότητα πολλά απ’ τα ανθρωπιστικά ιδεώδη προκύψανε ακριβώς απ’ τις ακραίες μορφές του πολιτικά στρατευμένου υλισμού ενώ πάρα πολλά εγκλήματα απ’ την ιδεαλιστική σκέψη, τόσο αυτή που στρέφεται προς το θεό όσο και αυτή που τον αρνείται αλλά τον διατηρεί στη μεθοδολογία της.

Ο καθηγητής των παιδιών με όλη την σιγουριά λοιπόν ότι έχει σκοτώσει το θεό και είναι ο ηγεμόνας της μικρής του τάξης από φιλοσόφους προχωράει τη λογική του με την πεποίθηση ότι εκπροσωπεί το ακραίο, το ριζοσπαστικό, το στυρνερικό εγώ που μάχεται τους ηλίθιους κολεκτιβιστές ακόμα κι αν χρησιμοποιεί τον κολεκτιβισμό για την επίτευξη των σκοπών του. Όμως ο κύριος Zimit είναι αυτός ακριβώς που εισάγει στο παιχνίδι έναν απόλυτο στόχο, την επιβίωση του ανθρώπινου γένους, τη στιγμή που η πτέρυγα των ιδεαλιστών δείχνει μια σχετική αδιαφορία ή και αποδοχή απέναντι στο θάνατο.


Κάθε φορά που ένας υλιστής βρίσκει το νόημα της ζωής ένα γατάκι πεθαίνει


Β. Σοου μαστ γκοου ον(?)
Η συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων διακατέχεται από ένα μικρό πραγματάκι που λέγεται ένστικτο της επιβίωσης. Κοινώς 9 στις 10 φορές ο νεαρός με όρους σύμπαντος Χόμο Σάπιενς θα επιλέξει να σώσει την ατομάρα του. Αυτό δεν είναι ούτε καλό ούτε κακό. Όπως δεν μπορούμε να δώσουμε μια συγκεκριμένη ηθική χροιά στο να πεινάς και να θες να φας έτσι δεν μπορούμε να βάλουμε την ταμπέλα του καλού ή του κακού στο να κινδυνεύεις και να θες να ζήσεις. Μπορούμε βεβαίως να πούμε ότι θα ήταν πιο πρακτικό να μην πείναγες ή να μην πέθαινες ή να σου καθόταν το γκομένακι που μπάνισες χθες στα εξάρχεια. Ωστόσο είναι άλλο πράγμα η πρακτικότητα και άλλο η ηθική αν και σίγουρα πολλές φορές η μία είναι ένα καλό καταφύγιο από την άλλη.

Ο στόχος της σωτηρίας και διαιώνισης του ανθρώπινου είδους είναι ένας στόχος ιδεαλιστικός και μάλιστα ο τρόπος που προσπαθεί να τον επιβάλλει ο καθηγητής της τάξης φασιστίζει επικίνδυνα. Στα μυαλά πολλών από εμάς η πρόταση «Να σώσουμε το ανθρώπινο γένος» ακούγεται αρχικώς άψογη από ηθική αλλά και υλιστική οπτική. Αν όμως διερωτηθούμε μερικά πραγματάκια όπως:

α) ποιός θα σώσει το ανθρώπινο γένος;
β) από τι θα το σώσει;
γ) συμφωνούμε όλοι ότι πρέπει να σωθεί;
δ) συμφωνούμε όλοι οι θυσίες για τη σωτηρία του αξίζουν πραγματικά;

Ο στόχος αυτών των ερωτημάτων είναι να φιλτράρουν λίγο τα σκατά που μας πετάει η αστική λογική στο κεφάλι ειδικά σε ερωτήματα τύπου προβλήματος υπερπληθυσμού. Όπου η λογική πάει κάπως έτσι:

Α) Μα οι τεχνοκράτες των δυτικών χωρών
Β) Απ’ τα πλήθη των φτωχών που δεν έχουν να φάνε
Γ) Όσοι κερδίζουμε από την ύπαρξη του εννοείται
Δ) Το ίδιο με το Γ.

Είπε η αστική τάξη στην κατώτερη.


Που θέλω να καταλήξω με τα παραπάνω. Πολλές φορές οι θυσίες για τη σωτηρία του ανθρώπινου γένους ταυτίζονται με θυσίες για τη σωτηρία μιας ομάδας του ανθρώπινου γένους που θεωρεί τον εαυτό της ως κομβικό και αδιαπραγμάτευτο για τους υπόλοιπους ανθρώπους. Αλλά οι υπόλοιποι άνθρωποι, οι μη-χρήσιμοι, οι μη-σημαντικοί, συγκροτούν ένα ξεχωριστό υποκείμενο με ξεχωριστά συμφέροντα. Πρώτο και κύριο αυτό της επιβίωσης. Όλες οι κοινωνικές τάξεις και ομάδες μπορούν να μιλάνε στο όνομα της ανθρωπότητας αλλά αν ακριβώς αυτή η ανθρωπότητα δεν πάψει να είναι χωρισμένη σε μη-ισότιμες ομάδες τότε μόνη της θα προωθεί τον αντιανθρωπισμό. Μόνο μια κυρίαρχη τάξη μπορεί να μιλάει γενικώς και αορίστως για τα συμφέροντα του κράτους/έθνους/κόσμου/είδους/θεού. Μια καταπιεζόμενη τάξη έχει χρέος να μιλήσει συγκεκριμένα και ξεκάθαρα ενάντια στο κράτος, ενάντια στο έθνος, ενάντια στον κόσμο, ενάντια στον άνθρωπο και ενάντια στο θεό.

Πουθενά λοιπόν στην ταινία δεν ερωτώνται και δεν συζητάνε στα σοβαρά οι επιζώντες αν όντως επιθυμούν τη συνέχεια του είδους ή έστω δεν προβληματίζονται πάνω σε αυτό. Αυτό δε σημαίνει καθόλου ότι αν το σκεφτόντουσαν θα καταλήγαν σε αρνητική απάντηση. Θεωρώ όμως ότι σε αντίθεση με πράγματα όπως το φαί, η επιβίωση, ο ύπνος και το σεξ, στόχοι όπως η συνέχιση της ζωής ακόμα και όταν θα είσαι νεκρός είναι περισσότερο μια επιλογή για αισθητικούς και ψυχολογικούς λόγους παρά για ηθικούς και πολιτικούς.

Γ. Του ματς λοοβ γουιλ κιλ γιου.
Ο θάνατος είναι ένα ενδεχόμενο και όχι μια σίγουρη σταθερή κατάσταση. Σε μια αντιστροφή της γνωστής λαικής φράσης, μπορούμε να πούμε ότι όλα τριγύρω μένουν ίδια κι όλα τριγύρω αλλάζουνε. 6000 χρόνια καταγεγραμμένης ιστορίας και δισσεκατομυρίων ανθρώπων που χάθηκαν για πάντα. Κι όμως να, τώρα στις επαρχές του 21ου αιώνα μπορούμε να μιλάμε για γενετική, για νανοτεχνολογία, για cyborgs και για μεταμόσχευση εγκεφάλου. Τόσοι νεκροί για μια αμυδρή ελπίδα να νικήσουμε το θάνατο. Άξιζε τον κόπο;  Απ’ την άποψη των γενιών που προβλέπεται να το ζήσουν ναι. Απ’ την άποψη των γενιών που θυσιάστηκαν για αυτό τότε πιθανόν όχι. Απ’ την άλλη αν θεωρήσουμε ότι αυτές οι γενιές ήταν έτσι κι αλλιώς χαμένες τότε το να συνεισφέρουν στην μελλοντική απαλλαγή της ανθρωπότητας απ’ την οδύνη του θανάτου θα ήταν ίσως η μοναδική τους ανακούφιση.

Ο αγώνας ενάντια στο θάνατο είναι η καλύτερη ψυχοθεραπεία της  καταδικασμένης σε θάνατο ανθρωπότητας ή έστω του τμήματος της εκείνου που δεν πεινάει αφάνταστα πολύ και δεν ξεκληρίζεται στην προσπάθεια του να ξεφύγει από εμφύλιους και επηδημίες. Η αθανασία ή θα είναι πανανθρώπινη ή δε θα υπάρξει κι αν υπάρξει θα είναι απλά ένας ακόμα ταξικός διαχωρισμός ανάμεσα σε αναλώσιμους και αθάνατους. Η εξέγερση των πρώτων θα είναι ίσως ένας αγώνας ενάντια στη ζωή για την αποκατάσταση της ενότητας των κολασμένων. Οι οποίοι ας αποφασίσουν ελεύθερα μετά, ως ένα ή έστω ένα περισσότερο, ενιαίο υποκείμενο τι θέλουν τέλος πάντων να κάνουν με το νέο τους κόσμο.
***

Η ταινία παραμένει λοιπόν μια πικρή ένδειξη των χειρότερων στιγμών της υλιστικής και ιδεαλιστικής νοοτροπίας που τραβηγμένες στα άκρα και χωρίς τη στοιχειώδη μεθοδολογία καταλήγουν σε όλα τα δυνατά σενάρια να καταστρέφουν τον κόσμο και το ανθρώπινο γένος/τα ανθρώπινα άτομα. Ένας υλισμός που παραμένει στην παρατήρηση και όχι στην ανατροπή της κατάστασης, όσο οξυδερκής και να είναι, παραμένει αφάνταστα μηδενιστικός όχι επειδή έχει το κουράγιο να πιστεύει στην αλήθεια αλλά επειδή δεν έχει το κουράγιο να την αμφισβητήσει. Ένας
ιδεαλισμός που δεν παραδέχεται τη συντριπτική του ήττα στις αρχές του 21ου αιώνα και συνεχίζει να γκρινιάζει κατηγορώντας απλά τους εχθρούς του για ναζισμό είναι ένας μεταμοντέρνος φασισμός και τίποτα παραπάνω. Και για να το πούμε και λίγο διαφορετικά. Ο ιδεαλισμός, ο υλισμός, ο κομμουνισμός, ο ανθρωπισμός ,ο αντιανθρωπισμός και ο φασισμός είναι όλα κομμάτια του μεταμοντέρνου ψηφιδωτού ως μια προσπάθεια να ξεπεράσουμε τις μηδενιστικές τάσεις του καπιταλισμού.

Κι αν φτωχικό το
dna σου το βρήκες / η γενετική δε σε γέλασε

Πώς τελειώνει η ταινία; Μα φυσικά με την αποκάλυψη ότι ο καθηγητής είχε στήσει το πείραμα απλά για να δείξει στην Petra πόσο πιο έξυπνος είναι απ’ το αγόρι της. Το αγόρι της πάλι (ο James) σε όλη την ταινία προσπαθεί να αποσπάσει από αυτήν ένα «Σ’αγαπώ» αποτυχημένα. Τελικά το μάθημα τελειώνει μαζί και το σχολικό έτος και το λύκειο. Η Petra καθυστερεί και κάθεται λίγο μόνη της με τον  Zimit ο οποίος της ζητάει να μείνει μαζί του. Παίρνει ένα τελευταίο φιλί για απάντηση και ένα ξεκάθαρο όχι. «Τον αγαπάω» του εξηγεί πριν φύγει για να αρχίσει το καλοκαίρι και έπειτα από αυτό τις σπουδές της και έτσι το ειδύλλιο (που κράταγε κάποιο καιρό όπως καταλαβαίνουμε απ’ τους διαλόγους) τελειώνει. Ο  Zimit μένει στο γραφείο του παρέα με ένα τοστ και ένα περίστροφο. Ποτέ δε θα μάθουμε τι απ’ τα δύο προτίμησε. Αλλά μάθαμε για άλλη μια φορά το ρόλο του έρωτα στο να κάνει μπουρδέλο τη φιλοσοφία.



Να σκοτώσουμε τον Καβάφη που έχουμε μέσα μας σύντροφοι.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου